काठमाडौं । शेयर बजारमा लगानी गर्ने लगानीकर्ताहरुले आफू फसेको महशुस गरेका छन् । निर्वाचनको घोषणा भएसँगै शेयर बजार माथि जाने आंकलन लगानीकर्ताले गरेका थिए । तर, निर्वाचनको घोषणा हुँदै छ भन्ने संकेत पाउँदा वित्तीकै बढेको बजार घोषणा भएसँगै निरन्तर ओरालो लाग्न पुग्यो । निर्वाचनको घोषणा हुनु भन्दा पहिला किनेका लगानीकर्ताले घोषणा भएपछि अझै बढ्ने अनुमान गरिएको थियो । तर, बजार निर्वाचनको घोषणा हुनु भन्दा पहिला नै बढेकाले घोषणा भइसकेकापछि ओरालो लाग्न पुग्यो । निर्वाचनको घोषणा हुनु अघि करिव २९०० अंक नजिक रहेको नेप्से अहिले २५४० अंकमा आइपुगेको छ ।
निर्वाचन हुने वर्ष शेयर बजार उकालो लाग्दै आएको विगतका वर्षहरुको अनुभव लगानीकर्तामा छ । त्यही आधारमा लगानीकर्ता-ले शेयर उठाए । तर, लगानीकर्ताको जुन सोचाइ छ, त्यो भन्दा ठिक विपरित बजार गयो । त्यसले गर्दा लगानीकर्ता नराम्रोसँग फस्न पुगे । नेपालको शेयर बजारमा मुलुकको समग्र अर्थतन्त्रको ‘फन्डामेन्टल’ ले केही काम नगर्ने र हल्लाको भरमा चल्ने भएकाले जहिले पनि बढी जोखिम हुने गरेको अर्थविद् डा. पोषराज पाण्डेले बताए । ‘नेपालको शेयर बजार अर्थतन्त्रको तथ्यांकले चल्दैन् । जसले जस्तो हल्ला बनायो, त्यसैको पछि शेयर बजार लाग्छ । कागले कान लग्यो भन्ने वित्तीकै कान नछामी कागको पछाडि लागे जस्तै त हो नेपालको शेयर बजार । त्यसैले यहा अर्थतन्त्रको ‘फन्डामेन्टल’ ले केही काम गर्दैन्,’ उनले भने, ‘शेयर बजारमा हल्ला पिटाएर आफ्नो फाइदा लिने धेरै छन् ।’
निर्वाचन भएको वर्ष अनौपचारिक क्षेत्रबाट रकम बजारमा आउने र त्यसले लगानीयोग्य (तरलता)को अभाव कम हुने आंकलन गरिदै आइएको थियो । त्यसैकारण निर्वाचनको घोषणा हुनु अघि शेयर बजार उकालो लाग्न पुगेको थियो । तर, निर्वाचनको घोषणपछि शेयर बजार ओरालो लाग्न पुग्यो । निर्वाचनको घोषणा हुनु अघि तरलताको अभाव हुने हौवा फिजाइयो । त्यसैले बजार बढ्न पुग्यो । तर, पछि त्यो हल्ला सेलायो अनि निर्वाचनका लागि पैसा जोहो गर्न नेताहरुले शेयर बिक्री गर्न थाले भन्ने हल्ला फैलिएपछि शेयर बजार पुनः ओरालो लाग्न पुग्यो । समाजिक सञ्जाल र पत्रपत्रिकामा आएका साना तिना समचारले पनि बजारलाई प्रभाव पर्ने पाण्डेले बताए । ‘हल्लाकै भरमा बजार बढ्न र घट्न सक्छ,’ उनले भने, ‘हल्ला भन्दा पनि अर्थतन्त्रको सूचकका भरमा लगानी गर्नु उचित हुन्छ ।
’ शेयर बजारलाई अनेक किसिमले प्रभाव पार्ने गर्छ । निर्वाचनको घोषणा पछि मौद्रिक नीतिको अर्धवार्षिक समीक्षा भयो । त्यसले पनि शेयर बजारलाई प्रभाव पार्ने काम गर्यो । निर्वाचनको घोषणा लगतै नेपाल राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीतिको अर्धवार्षिक समीक्षा गयो । उक्त अर्ध वार्षिक समीक्षामा अनुत्पादक क्षेत्रमा जाने कर्जाको ब्याजदर र उत्पादनमूलक क्षेत्रमा जाने कर्जाको ब्याजदर अलग हुने नीतिगत व्यवस्था गरियो । यस्तो व्यवस्थाले पनि शेयर बजार बढ्नुको साटो उल्टै घट्न पुग्यो । -त्यतिमात्र होइन्, मौद्रिक नीतिको अर्धवार्षिक समीक्षामा ४¬÷१२ को नीति परिर्वतन हुने सम्भावना देखिएको थियो । ४¬÷१२ को नीति हटाउने जस्तो हल्ला फैलिएको थियो ।
तर, केन्द्रीय बैंकले ४¬÷१२ को नीति हटाउने भन्दा पनि शेयर बजार, घरजग्गालगायतका क्षेत्रमा जाने कर्जालाई झनै कस्न पुग्यो । यसले गर्दा पनि शेयर बजार ओरालो लाग्न पुग्यो । अहिले पनि शेयर बजार निरन्तर ओरालो यात्रामा छ । राष्ट्र बैंकको अस्थिर नीतिका कारण शेयर बजारमा नकारात्मक असर पर्दै आएको छ । शेयर बजारलाई हेर्ने दृष्टिकोणमा परिर्वतन नआउने हो भने बजार सुधार हुने सम्भावना देखिएको छैन् ।
अपेक्षा विपरित शेयर बजार
निर्वाचन घोषणा अघि निर्वाचनको घोषणा भएपछि शेयर बजार बढ्ने अपेक्षा लगानीकर्ताले गरेका थिए । निर्वाचन घोषणासँगै शेयर बजारलाई सकारात्मक बाटोमा लैजान्छ भन्ने आम अनुमान विपरित सूचक निरन्तर ओरालो लागिरहेको छ । चुनावसँगै सरकारी खर्च बढ्छ, उपभोग्य बस्तुको मूल्य बृद्धि भएपछि सर्वसधारणको पैसा पनि बाहिर आउँछ र निजी क्षेत्रको लगानी पनि बृद्धि हुन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग, ऋण पनि भित्रिन्छ भन्ने थियो । त्यसले गर्दा शेयर बजारमा सकारात्मक असर पार्ने आंकलन गरिएको थियो । तर, त्यो आंकलनको ठिक विपरित बजार घट्न पुग्यो ।
सरकारले २०७९ बैशाख ३० गते स्थानीय तहको निर्वाचन गराउने मिति तय गरेको छ । निर्वाचनका लागि निर्वाचन आयोगले १२ खर्ब खर्च लाग्ने बताएकामे छ । उक्त रकमका अलावा अन्य खर्च निर्वाचनमा प्रयोग हुने र त्यो रकम बैंकिङ प्रणालीमा आउने देखिएपछि तरलताको अभाव हट्ने अनुमान गरिएको हो । -अब चुनाव हुन करिव करिव ७० दिन बाँकी छ ।चुनाव घोषणापछि सूचक ओरालो लागेसँगै कारोबार रकममा गिरावट आएको छ । तर लामो समयदेखि बजारमा सकृय लगानीकर्ता शेयर बजार अब धेरै घट्ने अवस्थामा नभएको बताउन थालेका छन् । मेरोलगानी ।
